Geen auteursrechten op foto: fotografen vogelvrij?

Fotografen maken creatieve keuzes
Fotografen maken creatieve keuzes
Calatrava-Valencia

De rechters in Amerika buigen zich momenteel serieus over de vraag of een aap kan procederen en auteursrechten op een selfie kan claimen. In Nederland dreigt ondertussen het gevaar dat veel fotografen – mensen wel te verstaan – geen rechten meer kunnen claimen op hun foto’s. Het feit dat een foto het resultaat is van allerlei keuzes die worden gemaakt, is hiervoor onvoldoende volgens de Rechtbank Amsterdam.

De rechtbank oordeelde op op 30 september van dit jaar dat door Roadside gemaakte foto’s van medewerkers van een eindexamenklachtenlijn niet het persoonlijk stempel van de maker dragen. Daarvoor is volgens de rechter “onvoldoende dat de fotograaf de camera instelt, een positie inneemt, bepaalt wat er op de foto komt en bijvoorbeeld de scherptediepte instelt.” Waarom is dat volgens de rechter onvoldoende? Omdat dat, “voor zover dat niet door de camera automatisch wordt gedaan”, iemand dat bij vrijwel iedere foto zal moeten doen. Daarmee “draagt de foto nog niet het persoonlijk stempel van de maker”, aldus de rechtbank.

Fotograaf maakt creatieve keuzes

Koud terug van mijn tripje met bevriende fotografen naar het warme Valencia viel deze uitspraak mij nogal rauw op het dak. De spectaculaire gebouwen van Calatrava vormen een waar paradijs voor menig fotograaf. De uitspraak dat alles al een keer is gefotografeerd, gaat hier dan ook zeker op. Dit betekent niet dat er geen ruimte is voor creatieve keuzes. Iedere fotograaf bepaalt zijn eigen moment, kiest zorgvuldig het gewenste standpunt, de compositie en uitsnede, de belichting en de sluitertijd. En dan heb ik het nog niet eens over de bewerking. Iedere foto wordt bewerkt. Hoewel al mijn fotovrienden vier dagen lang dezelfde gebouwen hebben gefotografeerd, is iedere foto uniek.

Volgens de rechtbank zou dit onvoldoende zijn voor bescherming van de foto’s via het auteursrecht. Als amateurfotograaf ben ik het daar (uiteraard) grondig mee oneens. Ook als jurist meen ik dat de rechtbank zich met deze formulering op een gevaarlijk hellend vlak bevindt, dat bij navolging tot zeer onwenselijke gevolgen voor de fotografie kan leiden.

Foto is weerspiegeling van eigen creatieve keuzes fotograaf

De wetgever heeft uitdrukkelijk bepaald dat foto’s auteursrechtelijk beschermd kunnen worden. Volgens de wet is voor bescherming door auteursrechten nodig dat een foto een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt. Dit betekent dat de foto het resultaat moet zijn van scheppende menselijke arbeid, oftewel van creatieve keuzes van de auteur. Het persoonlijk stempel moet uit het werk zelf blijken.

Ondanks dat het onderwerp veelal een gegeven is, maakt de fotograaf in de regel de vrije keuze voor een bepaald standpunt, de compositie en uitsnede, de belichting, het diafragma, de sluitertijd en andere variaties die de camera en toebehoren hem bieden. Ook de bewerking is het resultaat van persoonlijke voorkeuren van de fotograaf. Deze eigen keuzes en de combinatie van mogelijkheden die de fotograaf maakt, maken de foto tot een originele en eigen schepping van de fotograaf. Die persoonlijke keuzes worden zichtbaar in het resultaat. Het persoonlijk stempel van de maker blijkt dan ook per definitie uit de foto zelf. Dat daarbij technische hulpmiddelen worden gebruikt en instellingen moeten worden gedaan, doet daar niet aan af. De foto is en blijft het resultaat van persoonlijk ingrijpen van de fotograaf.

Maken van keuzes onvoldoende?

De rechtbank stelt echter dat het maken van die keuzes onvoldoende is, omdat iemand dat toch zal moeten doen – als de camera dat al niet zelf doet -. Een voor fotografen nogal pijnlijke opmerking, die het creatieve proces volledig lijkt te miskennen en lijkt te reduceren tot niet meer dan een aantal technische handelingen. Een handeling die door iedereen zal worden gedaan, met – zo begrijp ik de overwegingen van de rechtbank – mogelijk (ongeveer) een zelfde resultaat.

Volgens de rechtbank draagt een foto dan ook pas het persoonlijk stempel van de maker “als de keuzes die worden gemaakt in een foto resulteren die zich zodanig van andere foto’s onderscheidt, dat daaraan is af te zien dat de fotograaf persoonlijke keuzes heeft gemaakt.

Een gevaarlijke formulering wat mij betreft. Zoals gezegd is de foto per definitie de weerspiegeling van de persoonlijke keuzes van de fotograaf.

De overweging van de rechtbank moet wel worden gelezen in het licht van het verweer van LAKS dat de foto’s te banaal of triviaal zouden zijn. Inderdaad, een foto moet een bepaalde mate van oorspronkelijkheid bezitten wil deze door auteursrechten kunnen worden beschermd. In zoverre kunnen andere foto’s van hetzelfde onderwerp wel een rol spelen. Het gaat echter te ver om te eisen dat aan de foto moet kunnen worden afgelezen dat hij door deze ene fotograaf is gemaakt en niet door een andere fotograaf.

Eigen stijl nodig?

Het lijkt of de rechtbank de eis stelt dat de foto een eigen, herkenbare stijl van de fotograaf laat zien. Deze eis vloeit niet voort uit de wet. Sterker nog, stijl wordt helemaal niet beschermd door het auteursrecht. Bescherming via auteursrechten wordt alleen geboden aan een concreet werk. Als dit werk het resultaat is van persoonlijke, creatieve keuzes, verdient het bescherming onder de auteurswet.

Als de formulering van de rechtbank wordt gevolgd in andere zaken, kan dit vergaande gevolgen hebben voor de fotografie in brede zin. Bescherming lijkt dan alleen nog weggelegd voor de ‘happy few’ die een herkenbare, eigen stijl hebben ontwikkeld. Daarmee lijkt het overgrote deel van de foto’s in een klap vogelvrij. Laten we hopen dat de formulering van de Rechtbank Amsterdam geen vervolg krijgt.

Klik hier voor een alternatieve vindplaats van de uitspraak van de Rechtbank Amsterdam.

 

 

 

Nieuw idee? Registratie is bewijs!

We hebben allemaal wel eens een idee. Zo’n briljante ingeving waarvan je je afvraagt waarom niemand daar nog op is gekomen. Bij mij blijft het bij hersenkronkels, maar gelukkig leiden veel echt goede ideeën tot mooie nieuwe…

Geen auteursrechten voor slogan Bavaria

Weet jij van wie de volgende slogans zijn? “I’m lovin it“,  “Ik ben toch niet gek” of “Heerlijk, helder, ….“? Bij het horen van een slogan weten wij vaak al van wie hij is. Een heel effectief…

One comment

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *