Plagiaat of niet?

Liedje 'Parijs': geen plagiaat
Liedje ‘Parijs’: geen plagiaat

Als francofiel in hart en nieren en met Parijs als tweede thuishaven werd mijn aandacht getrokken door een uitspraak van de plagiaatcommissie van Buma Stemra. Het bekende liedje Parijs van Kenny B. (“praat Nederlands met me“) zou zijn “gejat” van een lied genaamd Parler Français. Uit de persberichten op internet begreep ik dat het gaat om een nummer van het nieuwe album van Quincy Cardinal. De tekst van het nummer zou volgens Quincy tijdens studio-opnames van Parler Français zijn opgepikt en vervolgens zijn bewerkt. Quincy wilde voorkomen dat het publiek zou denken dat zijn nummer was ontleend aan dat van Kenny B. en diende daarom een klacht in bij de plagiaatcommissie van Buma Stemra. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt. Gaat het hier om plagiaat?

Plagiaat van tekst en thema?

Volgens Quincy Cardinal vertoont de tekst van zijn nummer Parijs wel heel veel overeenkomsten met zijn nummer Parler Français. Toen hij de video bij het nummer zag, stond voor hem vast dat dit geen toeval kon zijn. Zowel de tekst, die in beide werken tweetalig is, als de thematiek zouden overeenstemming vertonen. De melodie schijnt wel heel anders te zijn.

Helaas is het nummer Parler Français nog niet beschikbaar, maar uit de beslissing van de plagiaatcommissie van Buma Stemra blijkt dat het in beide nummers gaat om hetzelfde thema: een vrouw op hoge hakken, die wordt aangesproken met ‘Mademoiselle’. De vrouw in het liedje verandert het leven van de man. De man smeekt haar om met hem in zijn moedertaal te spreken, vergelijkt haar met een topmodel en ze wandelen door Parijs. Uiteraard overwint de liefde. Ook zijn dezelfde woorden gebruikt. In de beslissing is het volgende te lezen: “Zo spreekt de vrouw in beide werken ‘un (tout) petit ‘français, wordt de vrouw in beide werken aangesproken met ‘mon amour’ en wordt zij uitgenodigd om naar ‘la Tour Eiffel’ en de ‘Champs-Élysées’ te gaan. Het meest opmerkelijke is echter dat in ‘Parler Français’ de meest gebruikte tekst ‘Est-ce que vous parlez français?’ is, daar waar in Parijs voortdurend ‘Praat Nederlands met me’ wordt gezongen“.

Kenny B. pleegt geen plagiaat

De plagiaatcommissie stelde vast dat er inderdaad tekstelementen zijn die in beide nummers voorkomen, maar dat er geen sprake was van plagiaat. De overeenkomende elementen en de combinatie hiervan genieten geen bescherming. Het gaat hier om gangbare uitdrukkingen en zeer bekende toeristische plekken. Een thema of idee kan überhaupt niet worden beschermd door het auteursrecht, terwijl het hier ook nog eens om een zeer universeel thema gaat. Verder heeft Quincy niet aannemelijk weten te maken dat het nummer Parijs aan zijn lied zou zijn ontleend en kan de overeenstemming tussen de nummers volgens de plagiaatcommissie heel goed op toeval berusten. De plagiaatcommissie heeft de klacht van Quincy dan ook afgewezen.

Hoewel ik de teksten van beide nummers nog niet zelf heb kunnen vergelijken, kan ik de plagiaatcommissie wel volgen in haar oordeel. Nog los van het feit dat thema’s als zodanig niet kunnen worden beschermd, is het thema van de liefde natuurlijk zo oud als de weg naar Parijs. Ook de keuze van de bewoordingen is in de setting van Parijs (de – Franstalige – stad van de liefde) nogal voor de hand liggend. De complimenten die in de tekst aan de vrouw worden uitgedeeld, zijn daarbij ook weinig origineel. Het idee om een tweetalig liedje te maken is op zich ook niet te beschermen. Hoewel ook bij niet of weinig originele elementen de combinatie toch origineel kan zijn, kan ik mij voorstellen dat de commissie dit in deze context van een liefdesverhaal in Parijs niet heeft willen aannemen. Het is wel een aardige aanleiding om weer eens te kijken hoe het ook al weer zat met auteursrecht en plagiaat. Want met name over de vraag wanneer iets plagiaat is, bestaan nog steeds hardnekkig misverstanden.

Auteursrecht: hoe zat het ook al weer?

Ideeën en ingevingen, zelfs de meest fantastische, kunnen niet door auteursrechten worden beschermd. Datzelfde geldt voor thema’s, een stijl of een trend. Voor bescherming door het auteursrecht is een concreet werk nodig dat waarneembaar is. Dat werk moet een oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen. Dit betekent dat het werk een zekere mate van originaliteit moet bezitten en dat er creatieve keuzes moeten zijn gemaakt, die in het werk belichaamd zijn. Heel gangbare, gebruikelijke, banale maar ook technische elementen zijn dus ook van bescherming door het auteursrecht uitgesloten. De combinatie van niet originele elementen kan soms wel tot een originele creatie leiden en beschermd worden. Dat kán… maar dat gaat dus niet altijd op.

Als je liedjes wilt aanvechten omdat zij, net als jouw liedje, gaan over de liefde, Parijs, de Franse taal en mooie dames, dan kun je dus beter stoppen met zingen, omdat je dan de rest van je leven rechtszaken kunt voeren.  

Plagiaat: hoe zat het ook al weer?

Je laten inspireren mag, imiteren mag niet. Een veel gehoord misverstand is dat er geen sprake is van plagiaat als er zeven of meer elementen afwijken van het origineel. Er is sprake van plagiaat als de creatieve, beschermde elementen herkenbaar zijn overgenomen en de totaalindrukken overeenstemmen. Er kunnen dus best zeven of meer elementen afwijken, maar als die ondergeschikt zijn, kan er nog evengoed sprake zijn van plagiaat.

Toevallige gelijkenis levert geen plagiaat op. Er moet sprake zijn van ontlening; van het overnemen van beschermde trekken van het origineel. Als de gelijkenis heel opvallend is, kan de rechter ook zonder bewijs hiervoor aannemen dat het werk is ontleend aan het origineel.

Quincy heeft verloren… of toch ook wat gewonnen?

De claim van Quincy is afgewezen, maar echt verloren heeft hij denk ik niet. Kenny B. maakt geen inbreuk, maar door deze uitspraak heeft Quincy in ieder geval kunnen voorkomen dat hij zelf wordt beschuldigd van plagiaat op het moment dat hij zijn nieuwe nummer Parler Français uitbrengt. Een slimme tactiek dus om deze zaak voor te leggen aan de plagiaatcommissie.

En laten we ook de media-aandacht rondom deze kwestie niet vergeten, net voordat het nieuwe album wordt uitgebracht. Dat is toch mooi meegenomen. Nadat ik nu al twee dagen de melodie van ‘Praat Nederlands met me‘ in mijn hoofd heb zitten, ben ik in ieder geval wel erg nieuwsgierig geworden naar Parler Français.

Nieuw idee? Registratie is bewijs!

We hebben allemaal wel eens een idee. Zo’n briljante ingeving waarvan je je afvraagt waarom niemand daar nog op is gekomen. Bij mij blijft het bij hersenkronkels, maar gelukkig leiden veel echt goede ideeën tot mooie nieuwe…

Geen auteursrechten voor slogan Bavaria

Weet jij van wie de volgende slogans zijn? “I’m lovin it“,  “Ik ben toch niet gek” of “Heerlijk, helder, ….“? Bij het horen van een slogan weten wij vaak al van wie hij is. Een heel effectief…

One comment

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *