Portretrechten zijn geen auteursrechten

Portretrechten zijn geen auteursrechten. Ze staan wel in dezelfde wet, maar daar is ook eigenlijk alles wel mee gezegd. Onbekendheid met het verschil kan je duur komen te staan. Dat ondervond ook de koper van een foto van Louis van Gaal. Nadat voor een licentie op de auteursrechten bij stockbureau Getty Images was betaald, kon er nog een keer worden afgerekend bij Van Gaal wegens schending van portretrechten. Kosten: EUR 25.000 voor één foto die tijdens het WK in 2014 bij een advertentie in een dagblad en een vakblad was geplaatst.

Portretrechten en auteursrechten: wat is het verschil?

Als een fotograaf een foto maakt, komen de auteursrechten op die foto in beginsel toe aan de fotograaf. Een foto komt al snel in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming, omdat er bij het maken ervan (en in de nabewerking) vrijwel altijd creatieve keuzes worden gemaakt, die in de foto terug te zien zijn. Helaas zijn er rechters die hier anders over denken, maar daar heb ik mijn zegje al over gedaan.

Portretrechten komen toe aan aan de persoon die (herkenbaar) op de foto staat. Behalve als de fotograaf een selfie heeft gemaakt, komen de portretrechten dus toe aan iemand anders dan de fotograaf. Deze persoon kan in sommige gevallen bezwaar maken tegen gebruik van zijn foto, zelfs door de fotograaf.

Ik wil een foto gebruiken: mag dat?

Als je een foto van iemand anders wilt gebruiken, moet je daar in beginsel toestemming voor hebben van de fotograaf. Dit volgt uit de auteursrechten van de fotograaf. In de wet zijn enkele uitzonderingen op de eis van toestemming te vinden, zoals het citaatrecht. Ook foto’s kunnen onder omstandigheden met een beroep op het citaatrecht worden overgenomen zonder dat voorafgaande toestemming nodig is. De uitzonderingen zijn wel beperkt en zijn ook weer aan allerlei voorwaarden gebonden. Zeker voor commercieel gebruik geldt al snel dat zonder toestemming van de fotograaf zijn foto niet mag worden gebruikt. De fotograaf kan aan die toestemming de voorwaarde verbinden dat er een vergoeding voor het gebruik van de foto wordt betaald.

Stockbureaus zijn bedrijven die van fotografen het recht hebben verkregen om toestemming te geven in ruil voor een vergoeding. Als je een (licentie voor een) foto bij een stockbureau koopt, hoef je dus geen toestemming meer van de fotograaf te hebben. Je betaalt een vergoeding aan het stockbureau. De hoogte van die vergoeding is afhankelijk van het gebruik.

Ik wil een foto gebruiken waar een persoon op staat: mag dat?

Dat ligt eraan. Als de foto in opdracht van de geportretteerde is gemaakt, mag de foto alleen worden gebruikt met zijn toestemming. Zelfs de fotograaf moet in dat geval toestemming van de geportretteerde hebben voor gebruik van zijn eigen foto. Als de foto niet in opdracht van de geportretteerde is gemaakt, kan die persoon zich ook verzetten tegen gebruik van zijn portret, als hij hiervoor een redelijk belang heeft. Je kunt je voorstellen dat je bezwaar moet kunnen maken als een foto van jou wordt gebruikt in een context waar je niet mee wilt worden geassocieerd, zoals een seksblad of gebruik voor een commercieel doel. Als jouw privacy is geschaad kan dit ook een redelijk belang opleveren. Niet ieder belang is een redelijk belang. Altijd wordt een afweging gemaakt tussen jouw belang als geportretteerde en het belang om de foto te publiceren. Publieke personen als politici en leden van het Koningshuis in binnen- en buitenland voeren dit belang met wisselend succes aan.

Beroep op portretrecht vanwege verzilverbare populariteit

Een heel andere categorie bestaat uit bekende personen, die de populariteit die zij door hun beroep hebben gekregen, kunnen verzilveren. In andere woorden, beroemdheden die normaliter geld kunnen vragen voor hun foto, hebben een redelijk belang om zich te verzetten tegen gebruik van hun foto zonder dat hiervoor wordt betaald. We noemen dat een verzilverbare populariteit.

Van Gaal heeft zo’n verzilverbare populariteit. En dan is het kassa.

Portretrechten: wat kost dat?

Voor onbekende personen zal een schadevergoeding meestal niet hoog zijn. Wij kennen in Nederland toch een wat ander klimaat dan de claimcultuur die wij in Amerika zien. Voor beroemde personen die een verzilverbare populariteit hebben en dus geld kunnen vragen voor het gebruik van hun afbeelding, is het een heel ander verhaal. Er wordt dan gekeken naar de prijs die die persoon normaal vraagt voor het gebruik van zijn foto voor een vergelijkbare situatie. Of hij werkelijk schade heeft geleden, is dus niet van belang.

Van Gaal heeft geen gegevens aangeleverd van ontvangen vergoedingen in vergelijkbare gevallen. Wel had hij een vergoeding van EUR 75.000 ontvangen voor medewerking aan een TV-commercial, maar de rechter vond dat geen vergelijkbare situatie. De rechter zocht daarom aansluiting bij vergoedingen die iemand anders voor het gebruik van zijn portret in advertenties had ontvangen. De naam is in het vonnis onleesbaar gemaakt, maar die persoon ontving een slordige vergoeding van  EUR 50.000 voor gebruik van zijn foto in vier dagbladen. Het resultaat voor Van Gaal: EUR 25.000 voor schending van zijn portretrechten.

 

 

Nieuw idee? Registratie is bewijs!

We hebben allemaal wel eens een idee. Zo’n briljante ingeving waarvan je je afvraagt waarom niemand daar nog op is gekomen. Bij mij blijft het bij hersenkronkels, maar gelukkig leiden veel echt goede ideeën tot mooie nieuwe…

Geen auteursrechten voor slogan Bavaria

Weet jij van wie de volgende slogans zijn? “I’m lovin it“,  “Ik ben toch niet gek” of “Heerlijk, helder, ….“? Bij het horen van een slogan weten wij vaak al van wie hij is. Een heel effectief…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *